Debata na temat innowacji w przemyśle tworzyw sztucznych „Zbyt często brakuje nam tego, by przekształcić pomysł w produkt na rynku”

Niemcy wyróżniają się w dziedzinie patentów i badań podstawowych w chemii polimerów. Niemniej jednak przełom przemysłowy zbyt często kończy się niepowodzeniem z powodu krajowych uwarunkowań. Dlaczego innowacje w Niemczech często nie przechodzą z laboratorium do zastosowań przemysłowych?

Berlin, Motel One przy Alexanderplatz: Z okazji konferencji prasowej poświęconej innowacjom zorganizowanej przez Plastics Europe Deutschland serwis PlastXnow spotkał się z dyrektorką generalną dr Christine Bunte na rozmowę na tematy merytoryczne. Przy kieliszku wina dr Bunte, specjalistka w dziedzinie chemii polimerów, opowiada o niedocenianej roli tworzyw sztucznych w nowoczesnych technologiach przyszłości, paraliżującym wpływie nadmiernych obowiązków sprawozdawczych oraz pilnej potrzebie konsekwentnej ochrony zintegrowanego ekosystemu przemysłowego w Niemczech.

Dr Bunte, pod koniec września organizacja Plastics Europe Deutschland zorganizowała w Berlinie konferencję prasową, aby przedstawić rolę tworzyw sztucznych w procesie innowacji. Czy tak powszechnie stosowany materiał potrzebuje osobnej platformy, aby wyjaśnić swoje znaczenie politykom i opinii publicznej?

Dr Christine Bunte: Wyjdźcie na ulicę przed hotelem przy Alexanderplatz i zapytajcie przechodniów, z czym kojarzy im się tworzywo sztuczne: na pewno nie padnie słowo „innowacja”. Dominuje tu jednostronne postrzeganie. Ponadto decydenci polityczni i media są obecnie zasypywani niekończącą się lawiną tematów. W tym zgiełku musimy jasno pokazać, dlaczego warto słuchać przemysłu tworzyw sztucznych i celowo wspierać go na miejscu. Właśnie to należy wykazać, posługując się konkretnymi przykładami z praktyki.

Tradycyjne materiały, takie jak metal czy szkło, istnieją od wieków. Dlaczego właśnie tworzywa sztuczne uważa Pan za niezbędny, kluczowy materiał dla przyszłych technologii?

Bunte: Ponieważ tworzywa sztuczne łączą w sobie kombinację właściwości, której nie oferuje żaden inny materiał. Oprócz zalet, takich jak trwałość, plastyczność, niewielka waga i wysoka stabilność, wkraczamy w nowe obszary funkcjonalne. Wystarczy pomyśleć o specyficznych właściwościach optycznych wykorzystywanych w autonomicznej jeździe lub o wysokiej biokompatybilności w technice medycznej. Niezależnie od tego, czy chodzi o robotykę, lotnictwo, nowoczesne rozwiązania mieszkaniowe czy sieci energetyczne: tworzywa sztuczne odgrywają kluczową rolę funkcjonalną w niemal wszystkich technologiach przyszłości.

Tradycyjne materiały, takie jak metal czy szkło, istnieją od wieków. Dlaczego właśnie tworzywa sztuczne uważa Pan za niezbędny, kluczowy materiał dla przyszłych technologii?

Bunte: Ponieważ tworzywa sztuczne łączą w sobie kombinację właściwości, której nie oferuje żaden inny materiał. Oprócz zalet, takich jak trwałość, plastyczność, niewielka waga i wysoka stabilność, wkraczamy w nowe obszary funkcjonalne. Wystarczy pomyśleć o specyficznych właściwościach optycznych wykorzystywanych w autonomicznej jeździe lub o wysokiej biokompatybilności w technice medycznej. Niezależnie od tego, czy chodzi o robotykę, lotnictwo, nowoczesne rozwiązania mieszkaniowe czy sieci energetyczne: tworzywa sztuczne odgrywają kluczową rolę funkcjonalną w niemal wszystkich technologiach przyszłości.

Czy nie wyolbrzymia pan tego nieco zbyt mocno? Czy można z tego wywnioskować tak uproszczone stwierdzenie: bez tworzyw sztucznych po prostu nie ma innowacji?

Bunte: Jako naukowiec oczywiście od razu zastanawiam się, w jakich dziedzinach innowacje mogą obejść się całkowicie bez tworzyw sztucznych. Jednak nawet w maszynach do obróbki metalu znajdują się polimery. W nowoczesnym społeczeństwie przemysłowym osiągnięcie postępu technologicznego bez użycia tworzyw sztucznych jest po prostu niemożliwe.

Od lat branża narzeka na zbyt wysokie koszty energii. Niektórzy ekonomiści nie dostrzegają w tym problemu. Niech Niemcy przeniosą energochłonną produkcję standardowych surowców polimerowych do krajów o korzystnych cenach energii i surowców, a same skoncentrują się na wysokiej jakości kompoundowaniu, produkcji maszyn specjalistycznych i obróbce precyzyjnej. Dlaczego Niemcy potrzebują własnej produkcji tworzyw sztucznych?

Bunte: To kluczowa kwestia przyszłości dla wszystkich branż energochłonnych. Dwa mocne argumenty przemawiają za zachowaniem łańcucha wartości. Po pierwsze: im bardziej wyspecjalizowane jest zastosowanie z najwyższej półki, tym dokładniej musi być skoordynowana współpraca między materiałami, procesami przetwórczymi i inżynierią mechaniczną. Nasza siła w Niemczech polega właśnie na tym zintegrowanym ekosystemie, w którym współdziałają producenci, przetwórcy, konstruktorzy maszyn i firmy zajmujące się recyklingiem. Po drugie chodzi o strategiczną odporność i niezależność przemysłową. Ostatnie lata pokazały, dokąd prowadzi uzależnienie się od importu. Taki import wydaje się korzystny tak długo, dopóki nie dojdzie do całkowitej zależności – potem staje się kosztowny i naraża nas na szantaż geopolityczny.

Import wydaje się opłacalny tak długo, dopóki nie dojdzie do całkowitej zależności – potem nagle staje się kosztowny, a my stajemy się podatni na szantaż geopolityczny.

Oprócz zbyt wysokich kosztów energii przedstawiciele branży skarżą się na nadmierną biurokrację i powolny proces wydawania zezwoleń. Jak ma się udać utrzymanie tej lokalizacji, skoro te podstawowe problemy pozostają nierozwiązane?

Bunte: Jeśli nie podejmiemy konkretnych działań w zakresie kosztów energii, dostępności surowców, biurokracji i tempa procedur, żadna gałąź przemysłu w Niemczech nie będzie w stanie utrzymać się na dłuższą metę – niezależnie od tego, czy chodzi o przemysł tworzyw sztucznych, czy robotykę. Nie ma sensu dążyć do tworzenia nowych, przyszłościowych branż, jeśli fundamenty przemysłu się chwieją. Dostrzegam wprawdzie obecne pakiety reform rządu federalnego, ale tempo tych działań jest niewystarczające. Mój apel do polityków brzmi: wdrażajcie te reformy z pełną konsekwencją i jeszcze szybciej. Ludzie są zirytowani nie dlatego, że dzieje się zbyt wiele, ale dlatego, że dzieje się zdecydowanie za mało.

Ludzie i firmy nie są zirytowani tym, że dzieje się zbyt wiele, ale tym, że wyraźnie dzieje się o wiele za mało.

W debacie na temat gospodarki o obiegu zamkniętym regulacje często wydają się paradoksem: czy są one dla innowacji kołem ratunkowym, czy też kamieniem u szyi?

Bunte: Zdecydowanie jedno i drugie – kluczowa jest jakość merytoryczna aktów prawnych. Weźmy na przykład europejskie rozporządzenie w sprawie opakowań (PPWR). Cele, takie jak możliwość recyklingu, wykorzystanie materiałów pochodzących z recyklingu i ponowne użycie, są słuszne. Jednak jej konstrukcja okazała się tak złożona, że nawet eksperci przez długi czas nie potrafili określić, kto ma jakie obowiązki. Przedsiębiorstwa musiały poświęcić ogromne zasoby, aby jedynie wyjaśnić, jaką rolę pełnią w tym systemie. To niepotrzebna biurokracja bez korzyści dla środowiska. 

Jakie konsekwencje ma ta niepewność dla konkretnych inwestycji w technologie recyklingowe?

Bunte: To stanowi ogromną przeszkodę. Jeśli do dziś nie ustalono jednoznacznie, w jaki sposób obliczane są wskaźniki recyklingu ani czy cele zostaną zrewidowane, brakuje podstawy dla jakiejkolwiek analizy biznesowej. Żadna firma nie zainwestuje dziesiątek milionów w nowatorskie procesy recyklingu, jeśli nie jest jasne, czy za cztery lata nadal będą istniały zachęty regulacyjne. Potrzebujemy przepisów, które stworzą niezawodne podstawy rynkowe, będą nagradzać wczesne działania oraz szybko wprowadzą w życie takie instrumenty, jak ekomodulacja opłat licencyjnych.

Gdyby jutro mógł Pan przedstawić politykom jedną ustawę mającą na celu wspieranie innowacji i inwestycji, jaka by to była?

Bunte: Jutro przedstawię projekt ustawy, która w sposób wiążący obniży koszty systemowe ponoszone przez państwo i przedsiębiorstwa o 50 procent. Mam tu na myśli konsekwentne eliminowanie nieefektywności. W przedsiębiorstwach biurokratyczne obowiązki sprawozdawcze pochłaniają ogromne zasoby – często przy świadomości, że po stronie urzędów nie ma nikogo, kto w ogóle mógłby te raporty przeczytać lub ocenić. Pisze się to na wszelki wypadek, zgodnie z mottem „Cover my ass”. Jeśli zredukujemy o połowę tę paraliżującą biurokrację oraz koszty administracyjne państwa, uwolnimy ogromny potencjał dla kreatywnych procesów i prawdziwych innowacji.

Pisze się to na wszelki wypadek, zgodnie z dewizą „Cover my ass”. Jeśli ograniczymy to biurokratyczne spowolnienie o 50%, uwolnimy ogromny potencjał dla procesów twórczych.

Które konkretne projekty innowacyjne realizowane przez Państwa przedsiębiorstwa członkowskie fascynują Pana/Panią obecnie najbardziej?

Bunte: Obserwujemy fascynujące zastosowania tworzyw sztucznych w dziedzinie czujników, robotyki, technologii medycznej oraz energii odnawialnej. W dziedzinie gospodarki o obiegu zamkniętym przedsiębiorstwa opracowują najnowocześniejsze koncepcje pozwalające na odzyskiwanie wysokiej jakości surowców chemicznych z odpadów, które dotychczas nie nadawały się do recyklingu. Ponadto firmy pokazują, w jaki sposób wykorzystują sztuczną inteligencję i cyfryzację do efektywnego opracowywania nowatorskich materiałów.

Niemieckie przedsiębiorstwa i instytuty zgłaszają do opatentowania najnowocześniejsze technologie, jednak ich przemysłowe wykorzystanie często trafia za granicę. Jak sprawić, by produkcja na dużą skalę powróciła do Niemiec?

Bunte: Dysponujemy doskonałym potencjałem badawczym, jednak poświęcamy zbyt mało uwagi etapowi wdrażania na większą skalę. Państwowe programy wsparcia są zdecydowanie zbyt mocno ukierunkowane na badania podstawowe. Brakuje programów, które systematycznie wspierałyby dalszy rozwój technologii i wdrażanie ich na większą skalę w celu uzyskania produktu gotowego do wprowadzenia na rynek.

Czy przedsiębiorstwom brakuje w tym zakresie również odwagi biznesowej i gotowości do podejmowania ryzyka?

Bunte: To również kwestia społeczna: ile ryzyka jesteśmy gotowi podjąć? W Niemczech obecnie dominuje nastawienie na utrzymanie status quo, a nie na zmiany. Kultura korporacyjna odzwierciedla to podejście. Mimo to przedsiębiorstwa z branży tworzyw sztucznych inwestują obecnie znaczne kwoty w lokalizacje, ponosząc przy tym wysokie ryzyko. Jeśli jednak można przewidzieć, że firmy będą trwale ponosić straty w przypadku dużych zakładów, nie zdecydują się na taki krok. Potrzebna jest synergia między gotowością do podejmowania ryzyka a niezawodnymi ramami, które pozwolą na tworzenie zrównoważonych modeli biznesowych w oparciu o innowacje.