Cena jest atrakcyjna Materiały pochodzące z recyklingu – między czynnikiem kosztowym a szansą na przyszłość

Przetwórcy tworzyw sztucznych stoją przed coraz większym wyzwaniem zwiększenia udziału materiałów pochodzących z recyklingu. Często muszą przy tym balansować między zrównoważonym rozwojem a opłacalnością. Dlaczego materiały z recyklingu są często droższe od surowców pierwotnych, dlaczego mimo to warto je stosować i jaki wpływ mają na to przepisy – podsumowanie sytuacji.  

Wielu przetwórców tworzyw sztucznych zwraca obecnie uwagę na Cieśninę Ormuz. Ta droga wodna nie tylko łączy Zatokę Perską na zachodzie z Zatoką Omańską na wschodzie, ale odgrywa również kluczową rolę w globalnych łańcuchach dostaw energii i produktów petrochemicznych. Przez tę cieśninę przepływa jedna piąta światowych zasobów ropy naftowej i skroplonego gazu ziemnego.

Jeśli dojdzie tu do zastoju, tak jak obecnie w związku z wojną w Iranie, spowoduje to niedobory i niepewność na rynku. Konsumenci odczuwają to przede wszystkim przy dystrybutorze paliwa. Jednak obecnie rosną nie tylko ceny paliwa, ale także ceny tworzyw sztucznych. Są one bowiem częściowo wytwarzane z ropy naftowej i gazu ziemnego. 

Wojna z Iranem powoduje boom na surowce wtórne

Należą do nich między innymi polietylen (PE) i polipropylen (PP) – dwa najczęściej stosowane tworzywa sztuczne na świecie. Według platformy „The Plastic Exchanges”, która gromadzi dane dotyczące transakcji na rynku tworzyw sztucznych, ceny granulatów tworzyw sztucznych wzrosły w ostatnich tygodniach w większości sektorów produkcyjnych już o dwucyfrowe wartości procentowe. 

Producenci wyrobów z tworzyw sztucznych poszukują zatem alternatywnych rozwiązań. W rezultacie gwałtownie rośnie popyt na materiały z recyklingu. „Boom z posmakiem”, jak powiedziałby Szwab. W czasach pokoju sytuacja zazwyczaj wygląda bowiem inaczej – zrównoważony rozwój i opłacalność stoją tu w niezdrowej relacji. Oznacza to, że surowiec pierwotny jest tak tani, że stosowanie materiałów pochodzących z recyklingu po prostu się nie opłaca.

Co wpływa na cenę materiałów pochodzących z recyklingu?

W gruncie rzeczy rynek materiałów pochodzących z recyklingu funkcjonuje tak samo jak każdy inny rynek surowców. Ceny są zasadniczo determinowane przez podaż i popyt. 

Gdy popyt na surowce wtórne – takie jak metale, tworzywa sztuczne czy papier – jest wysoki, ceny zazwyczaj rosną. Dzieje się tak często, gdy producenci aktywnie poszukują ekonomicznych lub zrównoważonych alternatyw dla produktów nowych. Jeśli natomiast podaż przewyższa popyt, ceny mogą szybko spaść.

Równowaga ta może się szybko zmienić, zwłaszcza na rynkach światowych, gdzie nawet niewielkie zakłócenia mogą mieć daleko idące konsekwencje – również dla łańcuchów dostaw i struktur cenowych. Wpływ na to mają bowiem również wahania kursów walut, polityka handlowa oraz czynniki geopolityczne.

Gdzie powstają dodatkowe koszty związane z recyklingiem?

„Ceny energii mają zasadniczo duży wpływ, ponieważ proces recyklingu jest energochłonny” – wyjaśnia biuro prasowe firmy Interzero. Szczególnie energochłonne jest regranulowanie. Rosnące ceny energii elektrycznej i gazu powodują zatem wzrost cen materiałów pochodzących z recyklingu. 

Również jakość stanowi kluczowy czynnik ekonomiczny. Wysoki poziom zanieczyszczeń powoduje dodatkowe nakłady związane z oczyszczaniem i/lub pogorszenie właściwości materiału. „To z kolei prowadzi do ograniczenia możliwości zastosowania materiałów pochodzących z recyklingu” – twierdzi firma Interzero. Czyste strumienie surowców są zatem kluczem do opłacalności. 

Materiał powinien być nie tylko czysty, ale także w miarę możliwości posortowany według rodzajów. Niestety rzeczywistość wygląda inaczej. Firmy zajmujące się recyklingiem muszą wydobywać z mieszanki różnych tworzyw sztucznych, których proporcje są nieznane, jak najczystsze frakcje PET (politereftalanu etylenu), PP lub PE. Oznacza to również: „Im gorszy surowiec wejściowy, tym większy nakład pracy związany z sortowaniem i tym samym wyższe koszty” – podsumowuje firma Interzero. 

Nie zawsze jednak da się uniknąć stosowania różnych materiałów. Opakowania na wędliny lub sery wymagają na przykład bariery tlenowej i wodnej, aby żywność nie uległa zepsuciu. Do spełnienia obu tych funkcji niezbędne są folie wykonane z dwóch różnych tworzyw sztucznych. 

Problem polega na tym, że te dwa materiały nie są ze sobą kompatybilne, co wymaga zastosowania dodatkowej warstwy przyczepnej wykonanej z trzeciego tworzywa sztucznego. Jeśli pożądane są dodatkowe funkcje, w przypadku opakowania z tworzyw sztucznych potrzeba nawet jedenastu różnych rodzajów polimerów.

Co musiałoby się wydarzyć, aby produkty z recyklingu stały się konkurencyjne cenowo? Dla firmy Interzero zajmującej się recyklingiem wszystko zaczyna się już na etapie projektowania, „aby ograniczyć nakłady związane z procesem recyklingu”. Ponadto lepsza segregacja odpadów zwiększa ilość surowca wtórnego. Koncern dostrzega dodatkowe możliwości w postaci minimalnych kwot oraz długoterminowych umów na odbiór produktów z recyklingu, a także w ramach wsparcia dla technologii recyklingowych. 

Dlaczego mimo wszystko warto segregować odpady?

Pomimo wszystkich wyzwań: surowce wtórne łączą korzyści ekologiczne z racjonalnością ekonomiczną. Każdy kilogram surowca wtórnego zastępuje surowiec pierwotny i pozwala zaoszczędzić energię podczas wydobycia, transportu i przetwarzania. Zmniejsza to ślad węglowy w całym łańcuchu wartości. Ponadto zmniejsza się obciążenie środowiska spowodowane odpadami z tworzyw sztucznych.

W 2025 r. branża przetwórstwa tworzyw sztucznych w Niemczech ponownie odnotowała niewielki spadek. Sprzedaż technicznych wyrobów z tworzyw sztucznych spadła o około 500 mln euro. Jednocześnie wykorzystanie surowców wtórnych utrzymuje się na poziomie nieco poniżej 20 procent, podczas gdy konflikt na Bliskim Wschodzie może spowodować wzrost cen tworzyw pierwotnych i zwiększenie znaczenia surowców wtórnych.

Źródło: www.euwid-recycling.de

Te korzyści przeważają również w przypadku wielu klientów firmy Pöppelmann. Producent wyrobów z tworzyw sztucznych już od 2018 roku realizuje cel, jakim jest wprowadzenie tworzyw sztucznych do obiegu zamkniętego, w ramach ogólnofirmowej inicjatywy „Pöppelmann blue”. „W ten sposób przyczyniamy się do realizacji celów naszych klientów. Obecnie co drugi kilogram tworzywa sztucznego, którego używamy, pochodzi z recyklingu” – wyjaśnia Lukas Scheeben, kierownik zespołu ds. zakupów. 

W jaki sposób firma Pöppelmann radzi sobie z wahaniami cen? „Aby zapewnić łańcuchowi wartości aż do produktu końcowego pewność planowania finansowego, indeksujemy ceny naszych materiałów” – wyjaśnia Scheeben. 

Kiedy surowce wtórne są konkurencyjne pod względem ekonomicznym?

Jednak nie tylko koszty materiałów mają znaczenie. Do tego dochodzą inwestycje, które trzeba poczynić, aby móc wykorzystywać materiały pochodzące z recyklingu na dużą skalę.  Należą do nich na przykład niezbędne urządzenia filtrujące przy maszynach lub systemy wentylacyjne dla pracowników na hali produkcyjnej. „Akceptujemy te dodatkowe koszty i w ten sposób tworzymy wartość dodaną dla naszych klientów – w końcu to się opłaca”.

Jednak aby zapewnić powszechne zastosowanie, konieczna jest również stała, stabilna jakość – i to przez długi okres czasu. Według Scheera w przypadku zastosowań w branży motoryzacyjnej okres ten wynosi co najmniej 7 do 10 lat. „Zapewnienie tego na stale zmieniającym się rynku zaopatrzeniowym stanowi wyzwanie, z którym radzimy sobie wspólnie z naszymi dostawcami na rzecz naszych klientów”.

A tam, gdzie kończy się dobrowolność, zaczyna się w branży motoryzacyjnej (rozporządzenie UE w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji) będą w przyszłości obowiązywały bardziej rygorystyczne wskaźniki recyklingu. Według Scheera spowoduje to, że wykorzystanie materiałów pochodzących z recyklingu w coraz większej liczbie projektów klientów przestanie być opcją, a stanie się warunkiem koniecznym do zatwierdzenia zlecenia. 

Jaką rolę odgrywają regulacje w kształtowaniu się cen?

A propos PPWR: Nowe rozporządzenie UE w sprawie opakowań weszło w życie 11 lutego 2025 r., jednak większość przepisów będzie miała charakter wiążący dopiero po upływie okresu przejściowego, czyli od 12 sierpnia 2026 r. Celem jest znaczne ograniczenie zużycia opakowań w UE, poprawa możliwości recyklingu oraz wzmocnienie gospodarki o obiegu zamkniętym. Ponadto wprowadzono wiążące wymagania dotyczące materiałów pochodzących z recyklingu, możliwości ponownego użycia, kompostowalności oraz oznakowania opakowań.

Butelki PET na napoje: wysoki wskaźnik recyklingu i rosnące wykorzystanie materiałów pochodzących z recyklingu (dane za rok 2019) 

Czy wpłynie to również na kształtowanie się cen? Federalne Stowarzyszenie Surowców Wtórnych i Gospodarki Odpadami (bvse) nie dostrzega w tej kwestii żadnych przesłanek. „Wejście w życie rozporządzenia PPWR powinno jednak zwiększyć gotowość do stosowania materiałów pochodzących z recyklingu, dzięki czemu podaż i popyt będą się dalej zbliżać, a to umożliwi ustalenie odpowiednich cen” – mówi Anna Roeb, ekspertka bvse ds. recyklingu tworzyw sztucznych, opon i gumy oraz odpadów specjalnych.

Jakie działania mogłyby sprawić, że materiały pochodzące z recyklingu stałyby się konkurencyjne?

Same regulacje, takie jak PPWR, nie sprawią, że materiały pochodzące z recyklingu staną się bardziej konkurencyjne. Według Roeba również zamówienia publiczne powinny pełnić w tym zakresie rolę rynku wiodącego. Ponadto różnice w kosztach wynikające z opłat za emisję CO₂ nakładanych na produkty nowe oraz z preferencyjnego traktowania podmiotów zajmujących się recyklingiem tworzyw sztucznych powinny zostać zrównoważone – poprzez inwestycje lub Ponadto stowarzyszenie zaleca rygorystyczne kontrole importu, „ponieważ w niektórych przypadkach na rynek trafiają materiały pochodzące z recyklingu, które nie spełniają europejskich wymogów dotyczących żywności”. Ponadto również dla bvse projektowanie z myślą o recyklingu odgrywa ważną rolę. Tylko to, co nadaje się do recyklingu, może bowiem zostać odpowiednio przetworzone na surowce wtórne i ponownie wykorzystane. 

Jak będzie się rozwijał rynek?

Rozwój rynku materiałów pochodzących z recyklingu będzie również w przyszłości w dużym stopniu uzależniony od czynników politycznych. Ceny ropy naftowej charakteryzują się dużą zmiennością i mają bezpośredni wpływ na przedsiębiorstwa zajmujące się recyklingiem tworzyw sztucznych. Powoduje to wzrost presji i konkurencji. „Mamy nadzieję, że dzięki PPWR nastąpi znaczny wzrost popytu na surowce wtórne w związku z wymaganymi wskaźnikami wykorzystania. Surowce wtórne muszą stać się surowcem strategicznym” – powiedział Roeb. 

Niestety obecnie nadal obserwuje się opóźnienia w reakcjach właścicieli marek lub podmiotów wprowadzających produkty do obrotu. Dotyczy to zarówno inwestycji, jak i postępu technologicznego. Na przykład nie istnieje obecnie żadna procedura zatwierdzona przez EFSA (Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności), która zezwalałaby na stosowanie recyklatów PP i HDPE w produktach przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Będzie to jednak miało istotne znaczenie dla wskaźników wykorzystania PPWR. 

A jednak: bez interwencji politycznych rynek zazwyczaj nie funkcjonuje wystarczająco dobrze. Materiały pochodzące z recyklingu będą konkurować z produktami nowymi również w przyszłości, mimo że ich podstawa jest zupełnie inna. Sama regulacja może okazać się niewystarczająca. „Potrzebujemy wydajnych rynków, które ustanawiają standardy, umożliwiają konkurencję, a także wysyłają sygnały cenowe. Zasadniczo potrzebujemy więc więcej mechanizmów rynkowych, ale w ramach jasnych ram politycznych” – podsumowuje Roeb.