Gospodarka o obiegu zamkniętym: Wywiad z prof. Manfredem Rennerem „Złożone zadania nie mają prostych rozwiązań”

Prof. dr inż. Manfred Renner, dyrektor instytutu Fraunhofer UMSICHT, mówi o kluczowej roli gospodarki o obiegu zamkniętym dla zrównoważonego przemysłu tworzyw sztucznych. Podkreśla przy tym, że nie chodzi tu o szybkie, doraźne rozwiązania.

Kiedy mówimy o gospodarce o obiegu zamkniętym, szybko pojawia się temat recyklingu odpadów z tworzyw sztucznych. Tymczasem za tym pojęciem kryje się znacznie więcej. Gospodarka o obiegu zamkniętym to bowiem przede wszystkim model gospodarczy.  Opiera się on na idei wielokrotnego wykorzystywania zasobów. Zamiast wydobywać surowce, wytwarzać produkty i utylizować je po zużyciu. 

Gospodarka o obiegu zamkniętym to zatem znacznie więcej niż tylko rozwiązanie w walce z odpadami. Dostarcza ona odpowiedzi na pytania dotyczące niedoboru zasobów, rosnącego obciążenia środowiska oraz globalnych kryzysów w łańcuchach dostaw.

Niewielka wada: w wielu przypadkach jest to tylko piękna teoria. Jak można to zmienić? Porozmawialiśmy o tym z prof. dr inż. Manfredem Rennerem.

PlastXnow: Gospodarka o obiegu zamkniętym jest uważana za klucz do zrównoważonego rozwoju przemysłu tworzyw sztucznych. Co musi się wydarzyć, aby koncepcja ta stała się rzeczywistością na szeroką skalę?

Prof. dr inż. Manfred Renner: Istnieje kilka ważnych czynników. Jeden z nich dotyczy konsumpcji produktów. Jeśli na szeroką skalę zmienimy logikę z „kup, używaj i wyrzuć” na „kup, używaj długo i przekazuj dalej” lub „używaj zamiast posiadać” poprzez nowe modele biznesowe, w których produkt pozostaje własnością producenta, efekt będzie ogromny. 

Co mogłoby być kolejnym czynnikiem?

Gdy produkty, a zwłaszcza ich elementy z tworzyw sztucznych, osiągają koniec swojego cyklu życia, należy je poddać recyklingowi w celu uzyskania wysokiej jakości surowców wtórnych. W związku z tym, biorąc pod uwagę obecne ceny ropy naftowej, konieczne są znaczące zachęty ekonomiczne dla przedsiębiorstw – czy to w postaci systemów kar, czy premii – aby pokryć ogromne koszty związane z budową infrastruktury. 

Na pierwszy rzut oka wydaje się to wykonalne.

To tylko dwa czynniki. Bo w przypadku gospodarki o obiegu zamkniętym obowiązuje zasada: na niezwykle złożone zadania nie ma prostych odpowiedzi!  

Zajmują się Państwo nowymi materiałami i procesami recyklingu. Który z obecnych trendów napawa Państwa największym optymizmem, jeśli chodzi o możliwość znacznie częstszego wprowadzania tworzyw sztucznych do obiegu zamkniętego w przyszłości?

Nadzieję budzą dla mnie różnorodne osiągnięcia w nauce i przemyśle; często nawet na skalę laboratorium technicznego i projektów pilotażowych. Jestem w pełni przekonany, że nie mamy żadnego problemu technologicznego. Musimy jednak w sposób wiążący uzgodnić system lub wskaźniki docelowe oraz sposób, w jaki wdrożymy taki system na terenie całej Europy. 

Pierwszym elementem składowym jest projektowanie produktów, zwłaszcza w przypadku jednorazowych opakowań o krótkim cyklu życia i niezwykle dużej masie. Kolejnymi podstawowymi elementami są: sposób zbiórki, sortowania, przetwarzania materiałów oraz stosowane procesy recyklingu itp., a także wykorzystanie cyfryzacji i sztucznej inteligencji w całym łańcuchu procesów.

Czy są jeszcze jacyś inni „kandydaci dający nadzieję”?

Nadzieję budzi mnie również fakt, że istnieją klienci zainteresowani wysokiej jakości rozwiązaniami opartymi na gospodarce o obiegu zamkniętym. Dotyczy to w szczególności modeli biznesowych B2B, przede wszystkim systemów produktowo-usługowych, ale także produktów B2C, za które klienci są gotowi zapłacić więcej, ponieważ stanowią one dla nich wartość. 

Zadaniem komunikacji i marketingu na wielu płaszczyznach jest przekazywanie tych wartości – powiązanych na przykład z designem, trwałością, wysoką jakością, wizerunkiem marki czy stylem życia – oraz budowanie dumy z zakupu lub korzystania z tych produktów. Jak dotąd działania podejmowane w tym zakresie przez UE, państwa członkowskie i przedsiębiorstwa mają zbyt mały zasięg, by doprowadzić do naprawdę znaczącej zmiany. Jest to kolejny element układanki, a nie monolityczne rozwiązanie.

Wiele osób pragnie produktów bardziej zrównoważonych, ale jednocześnie muszą one pozostać przystępne cenowo i wydajne. W jaki sposób badania naukowe mogą pomóc w osiągnięciu tego kompromisu?

Innowacje i ich wdrażanie na skalę światową stanowią podstawowy klucz do obniżenia kosztów w porównaniu z produkcją w małych seriach. Jednym z ważnych zadań Towarzystwa Fraunhofera jest przenoszenie innowacji ze skali laboratoryjnej na skalę przemysłową. W tym celu niezbędna jest intensywna i wszechstronna komunikacja między przedsiębiorstwami, polityką, społeczeństwem a Towarzystwem Fraunhofera. 

To znaczy?

Aby kształtować technologiczną przyszłość, kluczowe znaczenie ma uczynienie technologii zrozumiałymi, a jednocześnie zrozumienie, w jakim kierunku powinien zmierzać rozwój i czego naprawdę się oczekuje. Niekończący się cykl – jednak nie materiałów, lecz ciągłej komunikacji, mającej na celu określenie celów, a następnie wspólne ich osiągnięcie.

Bardzo dziękuję za rozmowę!