Zabezpieczenie źródeł surowców wtórnych

„Aby skutecznie wykorzystać cały potencjał zasobów sektora zużytych pojazdów, pilnie potrzebne są inwestycje w wydajne systemy odbioru, nowoczesne technologie zbiórki i sortowania, a także w rozwój innowacyjnych procesów recyklingu” – podkreśliła dr Aliaksandra Shuliakevich ze stowarzyszenia Plastics Europe Deutschland.

Zabezpieczenie źródeł surowców staje się dla producentów samochodów i dostawców coraz bardziej strategiczną kwestią o znaczeniu kluczowym dla przetrwania, ponieważ spełnienie przyszłych wskaźników recyklingu wymaga podjęcia odpowiednich działań już na wczesnym etapie. Dla przedsiębiorstw oznacza to ogromną presję na dostosowanie się i inwestycje, aby już dziś zapewnić sobie dostęp do ograniczonych strumieni materiałów.W związku z tym w centrum uwagi branży znajdują się strategiczne partnerstwa w całym łańcuchu wartości, a także tworzenie własnych centrów kompetencji w zakresie recyklingu, takich jak planowane przez Volkswagena centrum w Zwickau, przeznaczone do zautomatyzowanego demontażu pojazdów elektrycznych.

Wrażenie jakości jako ograniczenie gospodarki o obiegu zamkniętym?

Jednym z głównych tematów poruszanych w Baden-Baden była rozbieżność między zrównoważonym wykorzystaniem materiałów a postrzeganą przez klientów jakością. Ankieta przeprowadzona przez dziennikarza motoryzacyjnego Alexandra Blocha wśród 3 000 uczestników wykazała niepokojący obraz sytuacji: 74% ankietowanych uważa, że jakość wykończenia wnętrza jest obecnie gorsza niż dawniej, przy czym za „tanie” uznawane są zwłaszcza twarde tworzywa sztuczne (53%) oraz powierzchnie z lakierem fortepianowym (31%).

W tym miejscu pojawia się koncepcja „Design for Recycling”. Thomas Drescher podkreślił w tym kontekście: „Design for Recycling nie może być postrzegany jako kontrola przeprowadzana na późniejszym etapie, lecz musi zostać włączony do procesu rozwoju na wczesnym etapie”. Według Dreschera projektowanie z myślą o recyklingu i ekskluzywny wygląd nie są ze sobą sprzeczne, jednak należy je rozpatrywać łącznie, aby osiągnąć cele ELVR bez utraty wartości. Alexander Bloch trafnie dodał: „Tworzywa sztuczne nie muszą być złe – wszystko zależy od tego, co się z nich zrobi”.

Recyklaty PP w teście wytrzymałościowym

Badania materiałowe przeprowadzone przez firmę Borealis wykazały, jak wymagająca pod względem technologicznym jest integracja materiałów pochodzących z recyklingu poużytkowego (PCR). W przypadku lakierowanych zderzaków wykonanych z mieszanek PP zawierających 25% PCR i 15% talku właściwości takie jak gęstość defektów i udarność różnią się znacznie w zależności od jakości surowca wtórnego.

Materiały PCR pochodzące z odpadów komunalnych mogą powodować wady na powierzchni lakieru, dlatego firma Borealis stawia na zoptymalizowaną recepturę mieszanki oraz specjalne etapy oczyszczania. Jednak praktyka pokazuje, że wysokiej jakości gatunki PP poddane recyklingowi mechanicznemu, takie jak Borcycle M, już dziś spełniają surowe wymagania dotyczące powierzchni klasy A oraz przyczepności lakieru.

Integracja łańcuchów wartości

„Inspirujące referaty branżowe i eksponaty prezentowane na targach PIAE stanowią idealną okazję do wzmocnienia i rozwoju sieci kontaktów w całym łańcuchu wartości, sprzyjając w ten sposób poszukiwaniu rozwiązań w zakresie recyklingu do zastosowań seryjnych w przemyśle motoryzacyjnym”, wyjaśnił inż. Tobias Epple, kierownik ds. marketingu zastosowań motoryzacyjnych w firmie Borealis.

Epple podkreślił, że sprawna gospodarka o obiegu zamkniętym – czyli osiągnięcie wysokiego udziału materiałów pochodzących z recyklingu w nowych samochodach – jest możliwa tylko wtedy, gdy wszyscy partnerzy w łańcuchu wartości (producenci surowców, dostawcy, producenci OEM i firmy zajmujące się recyklingiem) będą intensywnie współpracować. Epple podkreślił, że potrzebne są nowe rozwiązania w zakresie tworzyw sztucznych, aby można było wykorzystywać materiały pochodzące z recyklingu (PCR) również w zastosowaniach wymagających pod względem technicznym i estetycznym, bez narażania na szwank postrzeganej jakości.

Sztuczna inteligencja i czujniki: stabilność pomimo wahań właściwości materiału

Ponieważ surowce z recyklingu z natury rzeczy charakteryzują się większymi wahaniami lepkości i właściwości płynięcia niż surowce pierwotne, coraz większego znaczenia nabierają narzędzia cyfrowe. Dr inż. Frank Thurner z firmy Contech Software & Engineering zaprezentował system inżynieryjnej sztucznej inteligencji, który na podstawie danych procesowych identyfikuje stabilne okna procesowe. W studium przypadku dotyczącym hybrydowego elementu wyposażenia wnętrza udało się w ten sposób zmniejszyć ilość odrzutów z 18% do 2% bez konieczności modyfikacji narzędzia.

Również w zakresie charakteryzacji zapachów, która stanowi kluczowy aspekt stosowania materiałów pochodzących z recyklingu poużytkowego (PCR) we wnętrzach pojazdów, sztuczna inteligencja oferuje nowe rozwiązania. Przedstawiciele firmy Robert Bosch zaprezentowali oparty na sztucznej inteligencji system czujników gazowych („elektroniczny nos”), który osiąga dokładność klasyfikacji powyżej 90% w rozróżnianiu materiałów nowych od rPP. Celem jest zastąpienie dotychczasowej subiektywnej procedury kontrolnej zgodnej z normą VDA 270 zautomatyzowaną i obiektywną metodą pomiarową, aby ułatwić seryjne stosowanie materiałów pochodzących z recyklingu poużytkowego (PCR) we wnętrzach pojazdów.

W dziedzinie konstrukcji lekkich na pierwszy plan wysuwają się termoplastyczne materiały kompozytowe, które umożliwiają recykling w prawdziwym cyklu zamkniętym („closed-loop”). Konsorcjum złożone z firm Sabic, Audi i OP-Mobility zademonstrowało udaną produkcję klapy bagażnika wykonanej w 100% z poddanego recyklingowi materiału Stamax PP-LGF (polipropylen wzmocniony długimi włóknami szklanymi). Dzięki wieloetapowemu procesowi, obejmującemu pirolizę, udało się odzyskać zarówno polimer, jak i włókna szklane, a następnie ponownie przetworzyć je z zachowaniem tej samej jakości.

Materiały jednorodne i możliwość segregacji

Jednocześnie następuje zmiana podejścia w kierunku redukcji systemowej. Dennis Wessels (Volkswagen) ostrzegł przed „pułapką złożoności”: „Zrównoważony rozwój nie zaczyna się od skomplikowanych narzędzi, ale od świadomych, prostych decyzji projektowych”. VW coraz częściej stawia na możliwość demontażu i materiały jednorodne.

Przykładem jest trójkąt lustrzany w panelu drzwiowym. Dotychczas przyklejano tam piankę wygłuszającą. Dzięki zmianie geometrii pianka ta jest teraz mocowana na wcisk. Dzięki temu element ten jest jednorodny materiałowo, można go rozdzielić bez użycia narzędzi, a jego właściwości akustyczne pozostają niezmienione.

Škoda stosuje podejście polegające na produkcji części z jednej rodziny materiałów. Strategia ta ma na celu maksymalizację możliwości recyklingu mechanicznego pod koniec cyklu życia pojazdu oraz umożliwienie tworzenia wysokiej jakości zamkniętych obiegów materiałowych. Strategia ta jest już stosowana w przypadku elementów wyposażenia wnętrza, rozwiązań bagażnika oraz elementów nadwozia. W tym celu Škoda wykorzystuje zaawansowane technologie mieszania polimerów oraz celowe stosowanie dodatków, aby osiągnąć wymagane właściwości (takie jak sztywność i udarność) nawet bez stosowania konstrukcji wielomateriałowych.

Powłoki z poliuretanu: innowacja czy odpady niebezpieczne?

Rola powłok PU była przedmiotem kontrowersyjnych dyskusji. Chociaż procesy takie jak powlekanie PU w formie (np. Color Form) skracają łańcuchy produkcyjne i pozwalają na redukcję emisji CO₂ nawet o 60% w porównaniu z konwencjonalnym lakierowaniem, problem recyklingu termoutwardzalnych systemów PU pozostaje nierozwiązany. Eksperci Volkswagena ostrzegli przed wytworzeniem nowej generacji odpadów specjalnych, trudnych do recyklingu, jeśli nie zostaną ustanowione sprawne obiegi materiałowe – na przykład poprzez glikolizę.

W swoim oświadczeniu wygłoszonym podczas konferencji prasowej Tobias Epple podsumował: „Gospodarka o obiegu zamkniętym jest możliwa jedynie dzięki intensywnej współpracy wszystkich partnerów procesowych zaangażowanych w cykl życia produktu”. Ta teza znalazła również odzwierciedlenie w przemówieniu prof. dr. Stefana Bratzela (Center of Automotive Management). Wezwał on branżę do stworzenia „kultury odporności” i podkreślił, że „w tym procesie transformacji przetrwają nie ci, którzy wydają się najsilniejsi, ale ci, którzy najlepiej potrafią dostosować się do gwałtownych zmian”.

Wnioski dla przetwórców

Przemysł tworzyw sztucznych stoi w obliczu ogromnych zmian. Targi PIAE 2026 jasno pokazały, że techniczna wykonalność produkcji wysokiej jakości materiałów pochodzących z recyklingu jest możliwa w wielu obszarach – od ustabilizowanego sterowania procesami opartego na sztucznej inteligencji po recykling włókien w elementach konstrukcyjnych.

Niemniej jednak dostępność wysokiej jakości tworzyw PCR, a zwłaszcza PP, pozostaje wąskim gardłem branży. Przetwórcy muszą dostosować się do zmiennej jakości materiałów i wcześnie zainwestować w symulacje oraz optymalizację opartą na danych, aby móc w opłacalny sposób spełnić przyszłe wymogi prawne.

Kolejna edycja PIAE odbędzie się ponownie w Baden-Baden w dniach 17 i 18 marca 2027 r. Czas pokaże, w jakim stopniu branża zdoła do tego czasu zniwelować lukę między wymogami regulacyjnymi a rzeczywistą sytuacją w zakresie recyklingu w przemyśle.